026-32531283

خطاهای ادراکی

خطاهای ادراکی

خطاهای ادراکی

جزئیات

آدمی به دنبال مشاهده افراد و رخدادها هر روز خطاهای ادراکی بیشماری را مرتکب خواهد شد. در این بخش هفت خطا از مهمترین خطاهای ادراکی که غالباً رخ می دهد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است:

12 مرداد 1397
آدمی به دنبال مشاهده افراد و رخدادها هر روز خطاهای ادراکی بیشماری را مرتکب خواهد شد. در این بخش هفت خطا از مهمترین خطاهای ادراکی که غالباً رخ می دهد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است:
1. برخورد کلیشه ای
فراگرد برخورد کلیشه ای به دسته بندی افراد بر اساس یک یا دو صفت و اسناد ویژگی هایی به آنان بر اساس آن صفات اطلاق می شود. کلیشه ای عمل کردن غالباً بر جنس، نژاد، سن، مذهب، ملیت و حرفه استوار است. اگرچه کلیشه ها به آدمی کمک می کند تا اطلاعات را سریعتر تجزیه وتحلیل کند ولی خطاهای ادراکی جدی و قابل توجهی را موجب می شود. هنگامی که آدمی طبقات ثابتی را مبتنی بر متغیرهایی نظیر جنس، نژاد و سن ایجاد می کند و در برابر مشاهدۀ دقیق تر برای تأیید ادراکاتش مقاومت می کند که مرتکب خطاهای ادراکی جدی خواهد شد که نتها خود بلکه دیگران را نیز آسیب پذیر می کند. خطاهای ادراکی کلیشه ای به جهت زحمت آفرینی قابل توجهی که دارند؛ پژوهش های بسیاری را به دنبال داشته است.
2. خطای هاله ای
تمایل به تحت تأثیر قرار دادن ادراکات خود توسط یک صفت شخصیتی را خطای هاله ای می نامند. برای مثال اگر شخصی خندان و دوست داشتنی باشد ممکن است آدمی همانطور که مطالعه ای نشان می دهد این شخص را صادقتر از فردی که ترشروست به شمار آورد. در صورتی که هیچ ارتباط ضروری میان خندان بودن و صادق بودن وجود ندارد.
3. دفاع ادراکی
گاهی آدمی با محرک های بسیار تهدید کننده یا گیج کننده ای مواجه می شود که از ادراک آن ها امتناع می ورزد. این فراگرد دفاع ادراکی نامیده می شود. آدمی دوست می دارد که اطلاعات یا آگاهی هایی را که از نظر فرهنگی تهدید کننده یا غیر قابل قبول به نظر نمی رسد نادیده انگارد مگر اینکه از حالت عادی زیادتر باشد. فراگرد دفاع ادراکی به آدمی امکان می دهد تا رخدادهایی را که توان برخورد با آن ها را ندارد نادیده انگاشته و با هدایت توجه آدمی به چیزهای دیگر، او را در دورساختن احساساتش از آن رخداد یاری کند.
4. ادراک انتخابی
فراگرد پالایش نظام مند اطلاعات مطلوب آدمی را ادراک انتخابی نامند. این فراگرد واکنشی اکتسابی است. آدمی از تجربه پیشین خود می آموزد که اطلاعات نامساعد و ناخوشایند را نادیده بگیرد؛ برای مثال بیشتر معلمان فراگرد ادراک انتخابی را در گوش دادن به نظرات دانش آموزان و ارزیابی درسهایشان به کار می برند؛ زیرا از روی تجربۀ گذشته آموخته اند که انتقاد را نادیده انگارند و در نتیجه صادقانه می پندارند که درس هایی که ارائه می دهند عالی است.
5. نظریه های ضمنی شخصیت
آدمی بر اساس تجربیاتی که بر اساس ارتباط با طبقات مختلف مردم به دست آورده است تمایل دارد که سیستمی ایجاد کند که شارح شخصیتش باشد. برای مثال هر کسی از یک حسابدار که خجالتی، غیرمدعی، دارای صدای نرم و ملایم، صادق و مطیع است نقشی در ذهن نشانده است که شارح این صفات است و همچنین است نقشی که از یک کارگذار بیمه که ولخرج، دوست باز، ریاکار، پرحرف و مصر است. شارح شخصیت آدمی هر چه دقیق تر باشد توان او را در ادراک سریعتر و دقیق تر تسهیل می کند به هر حال از آن جا که هر کس شخصیتی واحد دارد نظریه های ضمنی شخصیت می تواند در بهترین صورت برای طبقه بندی افراد به عنوان تخمینی اجمالی به کار آید.
6.فرافکنی
تمایل آدمی به انتساب احساسات و ویژگی هایش به دیگران را فرافکنی می نامند، همانند سایر خطاهای ادراکی، فرافکنی نیز برخی اوقات یک استراتژی ادراکی منطقی و کارآمد است. اگر انسان دوست ندارد که مورد عیب جویی، اذیت یا تهدید قرار بگیرد منطقی است که فرض کند دیگران نیز همچون او دوستدار این مسائل نیستند. به هر حال فرافکنی معمولاً فراتر از صرف انتساب افکار  و احساسات خود به دیگران است. فرافکنی برای تشریح فراگرد غیرعادی انتساب افکار و صفات ناپسند خود به دیگران و تمایل به اعتراف از سوی آنان به کار می رود. آدمی همیشه دوست دارد احساسات و ویژگی های منفی خود را به دیگران نسبت دهد.
7. اثر اولین برخوردها
هنگامی که آدمی کسانی را برای اولین بار ملاقات می کند برای پیش بینی رفتار خود در برخوردهای بعدی تصویر و خاطره ای از آن اشخاص در ذهن می نشاند. به هر صورت شواهد تحقیقی حکایت از آن دارد که خاطرات آغازین به طور بارز و مؤثری پایدار خواهند ماند. برای مثال در مصاحبه های استخدامی، مصاحبه کنندگان خاطره نسبتاً پایداری از متقاضی در سه الی چهار دقیقۀ اول پیدا می کنند و آثار منفی اولیه برای تغییر یافتن، به اطلاعات مطلوب فراوان نیاز دارد. برخی از مصاحبه کنندگان آنقدر خود رأی هستند که از اداراک اطلاعات متناقض با آثار اولیه امتناع می ورزند. 

منبع
رضائیان، علی. (1387). مبانی مدیریت رفتار سازمانی، تهران: انتشارات سمت.

مدیران به روز شما را به روز نگه می دارد

 

مقاله ها